Świadczenie „aktywnie w domu” jest jednym z trzech nowych świadczeń dostępnych w ramach programu „Aktywny Rodzic”. To wsparcie finansowe dla rodziców, którzy postanowili zostać w domu i zajmować się dzieckiem. W odróżnieniu od innych świadczeń, „aktywnie w domu” nie zależy od tego, czy rodzic pracuje, ani od dochodów rodziny. Przysługuje każdemu spełniającemu warunki.
Ten program, działający od 1 października 2024 roku, zastępuje wcześniejszy Rodzinny Kapitał Opiekuńczy (RKO) i obejmuje teraz także rodziny z pierwszym dzieckiem, co wcześniej nie było możliwe.
Co to jest świadczenie Aktywnie w domu?
To świadczenie jest częścią programu „Aktywny Rodzic”, który ma pomóc rodzinom połączyć pracę zawodową z wychowywaniem dzieci. Środki te przeznaczone są na wydatki związane z opieką nad dzieckiem w wieku od 12 do 35 miesięcy. Przysługuje wtedy, gdy rodzic lub opiekun nie korzysta ze żłobka i nie spełnia warunków potrzebnych do innych świadczeń z tego programu.
Wprowadzenie świadczenia „aktywnie w domu” ma ułatwić rodzinom opiekę nad dzieckiem w bardzo ważnym okresie jego rozwoju, a także pomóc pokryć codzienne koszty życia. W ten sposób docenia się także pracę rodzica w domu.
Główne cele i założenia świadczenia
- Niesienie wsparcia finansowego rodzinom, które nie korzystają z opieki żłobkowej ani świadczeń za powrót do pracy.
- Umożliwienie wyboru sposobu opieki nad małym dzieckiem bez nacisku wynikającego z sytuacji finansowej.
- Wskazanie na ważność pracy rodzica w domu.
Podstawy prawne świadczenia Aktywnie w domu
Świadczenie wprowadziła ustawa o programie „Aktywny Rodzic”. To w niej opisano, kto i na jakich warunkach może otrzymać wsparcie, jak długo można je pobierać, ile wynosi oraz w jaki sposób złożyć wniosek. Tam też opisano, że świadczenie „aktywnie w domu” zastępuje Rodzinny Kapitał Opiekuńczy.
Wiedza o tych zasadach pozwala uniknąć problemów przy składaniu wniosku. Wszystkie ważne informacje można znaleźć na stronach ZUS i innych oficjalnych serwisach.
Kto może dostać świadczenie Aktywnie w domu?
Świadczenie może otrzymać rodzic lub opiekun dziecka, pod warunkiem, że dziecko z nim mieszka i jest na jego utrzymaniu. Dotyczy to zarówno matki, ojca, jak i opiekuna faktycznego, czyli osoby sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem, która wystąpiła do sądu o adopcję. W przypadku opieki naprzemiennej, zgodnie z decyzją sądową, świadczenie dzielone jest między rodziców.
Pełna lista warunków otrzymania świadczenia
| Warunek | Opis |
|---|---|
| Wiek dziecka | 12-35 miesięcy |
| Miejsce zamieszkania | Cały okres pobierania świadczenia – Polska (z wyjątkiem osób objętych koordynacją UE/EFTA i umowami międzynarodowymi) |
| Osoba składająca wniosek | Matka, ojciec, opiekun faktyczny (po złożeniu wniosku adopcyjnego do sądu) |
Kiedy świadczenie nie przysługuje?
- Gdy rodzic został pozbawiony praw rodzicielskich
- Gdy dziecko przebywa w pieczy zastępczej
- Na to samo dziecko za jeden miesiąc nie można mieć wypłaconych innych świadczeń z programu „Aktywny Rodzic”
- Jeśli dziecko otrzymało już pełną kwotę (12 000 zł) z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego oraz świadczenia „aktywnie w domu”
- Jeśli ktoś z rodziny ma podobne świadczenie na to dziecko za granicą (wyjątek – państwa UE, EFTA, Wielka Brytania)
Opieka naprzemienna i kwota świadczenia
- Rodzice z orzeczoną opieką naprzemienną mogą podzielić świadczenie na pół. Każdemu z nich przysługuje 250 zł miesięcznie, jeśli spełnione są pozostałe warunki i dziecko mieszka z każdym z rodziców przez podobny czas.
Świadczenie dla cudzoziemców
- Prawo do świadczenia mają cudzoziemcy legalnie mieszkający w Polsce (np. karta pobytu z dostępem do rynku pracy).
- Obywatele UE, EFTA i Wielkiej Brytanii muszą mieszkać w Polsce.
- Wy例外 dotyczą m.in. obywateli Ukrainy ze statusem UKR, którzy przyjechali w związku z wojną – nie mogą otrzymać tego świadczenia.
Obywatele Ukrainy – szczególne zasady
- Obywatele Ukrainy z kartą UKR, którzy przyjechali do Polski z powodu wojny – nie mogą korzystać ze świadczenia „aktywnie w domu”. Dla tej grupy przewidziane są inne formy wsparcia.
Opiekun faktyczny i wymagane dokumenty
- Opiekun faktyczny może dostać świadczenie, jeśli dziecko z nim mieszka i złożył wniosek do sądu o adopcję.
- Dokumenty potrzebne przy składaniu wniosku:
- Zaświadczenie z sądu lub ośrodka adopcyjnego o prowadzonym postępowaniu
- Oświadczenie o dacie przyjęcia dziecka na wychowanie
Jaka jest wysokość świadczenia Aktywnie w domu?
Świadczenie wynosi 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Nie zależy od zarobków rodziny ani od tego, czy dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności – każdy dostaje tyle samo.
Ile wynosi świadczenie miesięczne?
- 500 zł miesięcznie na dziecko
- Przy opiece naprzemiennej – 250 zł na rodzica
Czy można wybrać różne warianty świadczenia?
- Nie – zawsze wypłacane jest 500 zł na miesiąc od 12 do 35 miesiąca życia dziecka (maksymalnie 24 miesiące). Nie można wybrać na krótszy okres wyższej kwoty.
- Można zmienić rodzaj świadczenia w ramach programu „Aktywny Rodzic” (np. na „aktywni rodzice w pracy”), jeśli spełnione są inne warunki.
Jak długo można otrzymywać świadczenie Aktywnie w domu?
- Świadczenie przyznawane jest od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko kończy 12 miesięcy, do ostatniego dnia miesiąca przed ukończeniem 36 miesięcy życia.
- Oznacza maksymalnie 24 miesiące wypłaty dla jednego dziecka w tym wieku.
- Rodzice muszą pamiętać, aby złożyć wniosek na czas, żeby nie stracić prawa do wypłaty w żadnym miesiącu.
Jak wyliczyć okres pobierania świadczenia?
| Wiek dziecka | Początek prawa do świadczenia | Koniec wypłat |
|---|---|---|
| 12 miesięcy | I dzień miesiąca, w którym dziecko kończy 12 miesięcy | Ostatni dzień miesiąca przed 36 urodzinami dziecka |
Jak złożyć wniosek o świadczenie Aktywnie w domu?
Wniosek można złożyć wyłącznie przez internet. Nie trzeba (i nie można) składać wersji papierowej. Składa się go:
- przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS
- przez portal Emp@tia
- poprzez bankowość elektroniczną (w bankach, które świadczą tę usługę)
- poprzez aplikację mobilną mZUS
Jakie dokumenty należy przygotować?
- Podstawowe dane o wnioskodawcy i dziecku
- Dodatkowo, np.:
- przy opiece naprzemiennej – orzeczenie sądu
- dla cudzoziemców – dokument pobytowy, potwierdzenie dostępu do rynku pracy
- dla opiekuna faktycznego – zaświadczenia z sądu/ośrodka adopcyjnego, oświadczenie o przyjęciu dziecka
Gdzie składać wniosek?
- Do ZUS – wyłącznie w formie elektronicznej poprzez wskazane platformy.
- Nie ma możliwości złożenia wniosku papierowo.
Kiedy najlepiej złożyć wniosek?
- Najlepiej w miesiącu, w którym dziecko kończy 12 miesięcy. Można złożyć później, ale świadczenie przysługuje wtedy od miesiąca złożenia wniosku, bez wyrównania za wcześniejsze miesiące.
- Warto przygotować dokumenty wcześniej, by nie opóźnić wypłaty.
Jak wypłacane jest świadczenie Aktywnie w domu?
Po akceptacji wniosku pieniądze co miesiąc trafiają na konto bankowe podane w formularzu. Decyzje, prośby o uzupełnienie dokumentów i inne wiadomości przekazywane są przez PUE ZUS – system wysyła powiadomienia e-mailowe lub SMS, jeśli podano te dane.
Sposób wypłaty
- Wyłącznie na rachunek bankowy wnioskodawcy (przy opiece naprzemiennej – każdy rodzic podaje własne konto).
Ile trwa wypłata?
- ZUS ma do 2 miesięcy na wypłatę świadczenia od dnia złożenia poprawnego wniosku.
- W razie potrzeby dostarczenia dodatkowych dokumentów czas oczekiwania może się wydłużyć.
Co zrobić, gdy wniosek zostanie odrzucony lub świadczenie się skończy?
- W przypadku odmowy albo wstrzymania świadczenia, ZUS przekaże decyzję przez PUE ZUS. Będzie w niej podana przyczyna oraz informacja o sposobie odwołania.
- Odwołanie składa się do prezesa ZUS w ciągu 14 dni od otrzymania decyzji przez oddział ZUS, który ją wydał.
- Jeśli ZUS podtrzyma decyzję negatywną, można w ciągu 30 dni złożyć skargę do sądu administracyjnego.
- Brak odwołania na czas powoduje utratę możliwości dalszego odwoływania się.
Kiedy świadczenie może być odebrane lub zmienione?
- Gdy przestaną być spełnione warunki (wiek dziecka, prawa rodzicielskie, pobyt dziecka w pieczy zastępczej, wyczerpanie limitu 12 000 zł lub uzyskanie innego świadczenia na to dziecko z programu „Aktywny Rodzic”).
- Gdy rodzic źle wydatkuje pieniądze – pomoc może zostać wypłacona w formie rzeczowej lub opłaconych usług.
Gdzie znaleźć więcej informacji i jak się skontaktować?
- Szczegółowe i najnowsze informacje znajdują się na:
- Stronie internetowej ZUS
- Portalu programu „Aktywny Rodzic”
- W oddziałach ZUS
- Kontakt możliwy jest przez infolinię ZUS, e-mail, wizytę w oddziale lub przez swoje konto PUE ZUS.
- Wszystkie wiadomości dotyczące Twojej sprawy będą dostępne na PUE ZUS – najlepiej tam regularnie sprawdzać status wniosku i komunikaty od ZUS.
