Żaby to bardzo ciekawe zwierzęta o bogatej i zróżnicowanej diecie. Jedzą wiele różnych organizmów – od malutkich bezkręgowców aż po drobne kręgowce. Większość gatunków to mięsożercy, którzy polują głównie na żywą zdobycz. To, co jedzą, mocno zależy od miejsca, w którym żyją, i od dostępności ofiar. W naturze około 80% ich menu stanowią różne bezkręgowce. Dzięki takiej diecie żaby odgrywają ważną rolę w przyrodzie – pomagają regulować liczebność owadów i szkodników. Między innymi ograniczają liczbę komarów, co sprzyja utrzymaniu równowagi biologicznej.
Co jedzą żaby? Podstawowe informacje o diecie
Dieta żab jest bardzo elastyczna i łatwo dopasowuje się do środowiska. Żaby mają duży apetyt, co jest korzystne dla przyrody. Polują głównie na żywe zwierzęta. Wykorzystują do tego długi, bardzo lepki język. Język zostaje gwałtownie wyrzucony z paszczy, a ślina w chwili złapania ofiary jest gęstsza niż miód. Gdy owad trafi już do jamy gębowej, ślina ponownie staje się rzadsza, co ułatwia przełykanie. Niektóre gatunki potrafią też wykonywać błyskawiczne skoki na zdobycz, korzystając z silnych tylnych nóg. Podczas połykania gałki oczne żaby zapadają się w oczodoły i pomagają „wepchnąć” pokarm w stronę przełyku.
Żaby sporo się przemieszczają w poszukiwaniu jedzenia. Jeśli znajdą większy, zadbany staw ogrodowy, mogą w nim pozostać na dłużej. Będą żerować przy brzegach, kryć się wśród roślin, nurkować, składać ikrę i odbywać gody. Żab żyjących swobodnie w oczku wodnym nie trzeba dokarmiać – same poradzą sobie, polując na ważki, muszki, chrząszcze i inne owady przylatujące do wody. Warto natomiast zadbać o dobrą jakość wody, stosując filtry i fontanny, oraz o roślinność, która służy im za schronienie.
Dlaczego dieta żab jest ważna dla środowiska?
Żaby pomagają utrzymać zdrowy ekosystem. Ich obecność wiele mówi o czystości środowiska, a to, co jedzą, wpływa bezpośrednio na liczebność wielu gatunków owadów, także tych uznawanych za szkodniki. Jedna żaba potrafi zjeść 100-150 owadów w ciągu nocy, co przekłada się na silny wpływ na populacje niechcianych insektów. Szczególnie dobrze radzą sobie z komarami i ich larwami, mszycami, szkodnikami upraw, muchami i innymi owadami przenoszącymi choroby. Na terenach rolniczych żaby stanowią naturalną pomoc w ochronie roślin i mogą ograniczyć używanie pestycydów. Na obszarach z liczną populacją żab obserwuje się mniejszą presję szkodników. Nocna aktywność żab uzupełnia żerowanie ptaków owadożernych polujących w dzień, co razem tworzy skuteczny system ograniczania liczebności owadów.
Jak pokarm żab różni się w zależności od gatunku?
Na świecie żyje ponad siedem tysięcy gatunków żab, dlatego ich dieta jest bardzo zróżnicowana i zależna od wielu czynników. Rodzaj pokarmu zwykle wiąże się z gatunkiem i regionem, w którym występuje. Każdy gatunek wykształcił własne sposoby zdobywania jedzenia i korzystania z dostępnych zasobów.
Wielkość żaby ma ogromne znaczenie dla jej menu:
- Małe żaby (2-3 cm) – jedzą głównie drobne owady i ich larwy: muszki, komary, małe mrówki. Z powodu niewielkich rozmiarów nie potrafią połknąć większej ofiary.
- Średnie żaby (4-7 cm) – mają najbardziej urozmaiconą dietę. Zjadają zarówno małe owady, jak i większe bezkręgowce: chrząszcze, świerszcze, pająki. Łatwo przystosowują się do różnych warunków.
- Duże żaby (np. żaba rogata, żaba Goliat) – oprócz owadów potrafią upolować małe ssaki, ptaki, inne płazy. Żaba śmieszka zjada też młode węże, drobne ryby, pisklęta ptaków. Żaba Goliat, największa żaba świata, poza owadami potrzebuje bardziej „konkretnych” posiłków: średniej wielkości ryb, mięczaków, skorupiaków, a nawet nietoperzy czy małych żółwi.
Dieta żab na różnych etapach życia
W trakcie rozwoju żaba zmienia sposób odżywiania – od roślinożernej kijanki po dorosłego drapieżnika. Ta zmiana jest bardzo ważna dla prawidłowego wzrostu i przystosowania do życia na lądzie i w wodzie.
Czym żywią się kijanki?
Kijanki (larwy żab) na początku żyją jak roślinożercy. Jedzą głównie:
- zoo- i fitoplankton,
- glony,
- drobne rośliny wodne,
- detrytus (rozłożoną materię organiczną),
- bakterie.
Większe kijanki mogą także zjadać padlinę. Ich aparat gębowy jest przystosowany do zeskrobywania pokarmu z powierzchni roślin i kamieni. W przeciwieństwie do dorosłych żab, które są drapieżnikami, kijanki pełnią w zbiornikach wodnych rolę „czyścicieli”, pomagając utrzymać dobrą jakość wody.
Co jedzą młode żaby po przeobrażeniu?
Podczas metamorfozy, gdy kijanka zmienia się w małą żabę, dieta gwałtownie przechodzi z roślin na pokarm zwierzęcy. Ma to związek z rozwojem języka oraz zmianami w przewodzie pokarmowym. Świeżo przeobrażone żabki zaczynają od bardzo małych ofiar, takich jak:
- muszki owocowe,
- niewielkie mrówki,
- skoczogonki,
- mszyce.
To ofiary łatwe do schwytania i strawienia. Młode żaby jedzą bardzo dużo – w pierwszych tygodniach po przeobrażeniu mogą zjadać do 50 drobnych owadów dziennie. Wraz ze wzrostem zaczynają polować na większe zwierzęta: drobne koniki polne, małe świerszcze, karaczany.
Czy dieta dorosłych żab różni się od diety młodych?
Tak. Dorosłe żaby, dzięki większym rozmiarom i lepszym umiejętnościom łowieckim, mogą jeść znacznie większe ofiary. Poza owadami (muchy, meszki, komary, chrząszcze, ważki) dorosłe osobniki zjadają także:
- ślimaki,
- pająki,
- dżdżownice,
- małe kręgowce (np. młode węże, drobne ryby, pisklęta ptaków wodnych – u większych gatunków).
W hodowli dorosłym żabom podaje się dodatkowo myszy (żywe, martwe lub mrożone), jednodniowe pisklęta kurczaka oraz mięso ryb słodkowodnych. Bogatsza dieta pomaga pokryć większe potrzeby energetyczne i dostarcza wszystkich potrzebnych składników odżywczych.
Pokarm żab w różnych środowiskach
Miejsce życia żaby ma ogromny wpływ na to, co zjada. Liczy się dostępność pokarmu, konkurencja z innymi gatunkami oraz przystosowania danego płaza.
Co jedzą żaby wodne, a co lądowe?
Żaby silniej związane z wodą i te bardziej lądowe mają inne nawyki żywieniowe.
- Żaby wodne (np. żaba jeziorkowa) większość czasu spędzają w wodzie i polują zarówno pod jej powierzchnią, jak i nad nią. Jedzą:
- larwy owadów wodnych,
- małe ryby,
- kijanki innych gatunków,
- wodne bezkręgowce i skorupiaki.
Często czają się częściowo zanurzone, atakując z zasadzki. Mają dobrze rozwinięte błony pławne między palcami, co ułatwia poruszanie się w wodzie.
- Żaby lądowe (np. żaba moczarowa, trawna) większość życia spędzają na lądzie, korzystając z wody głównie podczas godów. Jedzą głównie:
- dżdżownice,
- wije,
- ślimaki,
- pająki,
- pluskwiaki, chrząszcze, muchówki, motyle, mrówki.
Polują na ziemi i w niskiej roślinności, często kamuflując się i czekając nieruchomo na ofiarę. Niektóre gatunki, jak Agalychnis callidryas, wędrują w poszukiwaniu pokarmu, skradają się i wykonują szybki skok w momencie ataku.
Dieta żab w naturalnych stawach i oczkach wodnych
W naturalnych stawach i oczkach wodnych żaby mają dostęp do dużej ilości jedzenia, dlatego dobrze radzą sobie bez pomocy człowieka. Przebywają przy brzegach, kryją się w roślinach i polują. Ich dieta obejmuje głównie:
- owady latające (ważki, muchy, meszki, komary, ćmy),
- chrząszcze przylatujące do wody na okres składania jaj,
- pająki, ślimaki, dżdżownice i inne bezkręgowce żyjące wokół zbiornika.
Woda przyciąga wiele gatunków owadów, dzięki czemu żaby mają co jeść. Obecność żab w oczku wodnym pomaga naturalnie ograniczać ilość owadów.
Jak na dietę żaby wpływa dostępność pożywienia?
Dostępność pokarmu w dużym stopniu kształtuje dietę żab. Te płazy łatwo się przystosowują i potrafią zmieniać sposób żywienia w zależności od sytuacji. Gdy jedzenia jest dużo, wybierają najłatwiejsze do upolowania lub najbardziej wartościowe ofiary. Gdy brakuje ulubionego pokarmu, przechodzą na inne źródła pożywienia, nadal skutecznie polując. Przykładowo, przy małej liczbie owadów latających mogą częściej zjadać dżdżownice lub ślimaki.
Zmiany w środowisku, np. osuszanie terenów podmokłych, mogą mocno ograniczać ilość dostępnego pożywienia i zmuszać żaby do zmian w zachowaniu lub do wędrówki. W miastach żaby potrafią wykorzystywać sztuczne oświetlenie, które przyciąga owady – dzięki temu pojawiają się nowe miejsca do żerowania.
Pokarm żab występujących w Polsce
W Polsce występuje sześć gatunków żab. Dzieli się je umownie na dwie grupy: żaby zielone i żaby brunatne. Obie grupy to drapieżniki, ale ich jadłospis częściowo się różni.
Różnice w diecie żab zielonych i brunatnych
Żaby zielone (żaba śmieszka, jeziorkowa, wodna) prowadzą przede wszystkim wodny tryb życia, więc ich dieta wiąże się z otoczeniem zbiorników wodnych. Jedzą głównie:
- muchówki, jętki, ważki,
- chrząszcze łapane przy powierzchni wody lub tuż nad nią.
Większe osobniki mogą zjadać także:
- turkucie podjadki,
- drobne ryby karpiowate,
- dorosłe traszki, inne żaby (nawet własnego gatunku),
- jaszczurki, młode padalce i węże,
- ryjówki i pisklęta ptaków.
Żaba śmieszka, największa z polskich żab, jest szczególnie „żarłoczna” i potrafi upolować pisklęta ptaków wodnych.
Żaby brunatne (moczarowa, trawna, zwinka) żyją głównie na lądzie, do wody wchodzą głównie na czas godów. Jedzą przede wszystkim:
- dżdżownice, wije, ślimaki,
- pajęczaki, pluskwiaki, chrząszcze, muchówki, motyle, mrówki.
W ich menu pojawia się też trochę pokarmu roślinnego (liście, nasiona), ale stanowi to mniejszy dodatek. Polują głównie w lasach i na łąkach, szukając ofiar w ściółce i wśród roślin.
Co jedzą żaby chronione?
Wszystkie gatunki żab występujące w Polsce – zarówno zielone, jak i brunatne – są pod ścisłą ochroną. Nie wolno ich łapać, przenosić ani w żaden sposób szkodzić tym zwierzętom. Jedzą to samo, co ich „niechronieni” kuzyni w innych krajach: owady i inne bezkręgowce, czasem małe kręgowce. Pełnią przy tym ważną funkcję w ekosystemach. Pod ochroną jest także ich ikra, choć często bywa zjadana przez ryby.
Spadek liczby żab w Polsce ma wiele przyczyn: przemysł, chemizacja rolnictwa, zanieczyszczanie rzek i jezior, zmiany klimatu. Ochrona środowiska i większa świadomość ekologiczna są bardzo ważne, aby te pożyteczne płazy przetrwały.
Najczęściej spożywane przez żaby owady i drobne zwierzęta
Żaby jako drapieżniki mają szerokie menu, oparte głównie na bezkręgowcach. Są bardzo skuteczne w łapaniu owadów i dzięki temu ograniczają ich populacje.
Świerszcze, koniki polne i szarańcza
Świerszcze, koniki polne i szarańcza należą do ulubionych ofiar żab, zwłaszcza młodych. Świerszcze są ruchliwe, co silnie pobudza instynkt łowiecki. Małe rozmiary sprawiają, że nadają się nawet dla młodych osobników. Koniki polne są łatwo dostępne w naturze, a w hodowli można je kupić w sklepach zoologicznych lub hodować samodzielnie. Trzeba tylko dbać, by pochodziły z czystych, nieopryskanych łąk.
Szarańcza to ceniony pokarm o dużej zawartości białka. Młode żaby często wolą ją od larw mącznika czy much, choć zależy to od preferencji konkretnego osobnika. Wszystkie te owady są dobrym źródłem białka i innych składników, ważnych dla rozwoju żab.
Karaczany i pająki w diecie żaby
Karaczany to kolejny ważny element diety żab – zarówno młodych, jak i dorosłych. Łatwo je kupić w sklepach zoologicznych lub hodować samemu, co pozwala kontrolować ich pożywienie i mieć pewność, że nie nagromadziły w organizmie szkodliwych substancji. Różne rozmiary karaczanów ułatwiają dopasowanie zdobyczy do wielkości żaby.
Pająki także są częstym łupem, szczególnie u żab lądowych. Żaby chętnie polują na rozmaite gatunki pająków, które dostarczają im białka i innych składników odżywczych. W naturze często czekają bez ruchu, aż pająk podejdzie wystarczająco blisko, po czym chwytają go długim, lepkim językiem.
Czy żaby jedzą drobne ryby, ślimaki i inne zwierzęta?
Tak. Większe gatunki żab, zwłaszcza wodne, poszerzają dietę o drobne ryby, ślimaki i inne zwierzęta. Żaba śmieszka, znana z dużego apetytu, oprócz owadów może zjeść młodego węża, małe ryby czy pisklęta ptaków. Żaby wodne, takie jak żaba jeziorkowa, polują na:
- niewielkie ryby,
- larwy owadów wodnych,
- kijanki innych gatunków,
- bezkręgowce wodne i skorupiaki.
Dżdżownice i ślimaki są też stałym elementem diety wielu żab brunatnych. W hodowli dorosłe żaby mogą dodatkowo dostawać mięso ryb słodkowodnych, myszy i jednodniowe pisklęta. Im większa żaba, tym większe ofiary może upolować.
Dieta żab egzotycznych i dużych gatunków
Wśród żab egzotycznych i dużych gatunków spotykamy wiele ciekawych przykładów nietypowych diet, wykraczających poza zwykłe owady.
Czym żywi się żaba rogata i inne egzotyczne gatunki?
Żaba rogata (Ceratophrys ornata) to mięsożerny płaz, coraz częściej trzymany w domach. Podstawą jej diety są owady:
- karaczany,
- świerszcze,
- koniki polne,
- szarańcza.
Chętnie je także ryby. Młode żaby rogate można karmić rybkami akwariowymi (molinezje, gupiki, mieczyki), dorosłym podaje się mięso ryb słodkowodnych. Ze względu na wielkość i silny instynkt łowiecki mogą polować na większe ofiary. Dla prawidłowego rozwoju potrzebują zróżnicowanej diety oraz dodatków witaminowo-mineralnych.Inne egzotyczne gatunki też mają swoje „specjalizacje”:
- ropucha olbrzymia (Rhinella marina) zjada skorpiony i małe węże,
- żaba gołębia (Pseudis paradoxa) wyspecjalizowała się w łowieniu małych ryb,
- rzekotka nadrzewna (Hyla arborea) świetnie radzi sobie z łapaniem latających owadów,
- żaba Goliat żywi się owadami, rybami, mięczakami, skorupiakami, a także nietoperzami i małymi żółwiami.
Czy żaby jedzą myszy lub pisklęta?
Tak. Niektóre duże gatunki, szczególnie w hodowli, dostają myszy i pisklęta. Dorosłe żaby rogate mogą być karmione:
- myszami (żywymi, martwymi, mrożonymi),
- jednodniowymi pisklętami kurczaka.
Młodym żabom nie podaje się takich dużych ofiar – ich układ pokarmowy nie jest na to gotowy. Najwyżej mogą dostać małego oseska mysiego, i to w małych ilościach. W hodowli zaleca się podawanie myszy martwych lub mrożonych, aby zmniejszyć stres zwierząt i ryzyko urazów u żaby.
Duże żaby, jak żaba rycząca (Rana catesbeiana), w naturze potrafią zjeść małe ssaki czy ptaki, co dobrze pokazuje ich drapieżny charakter.
Pokarm uzupełniający: owoce, warzywa i pokarmy sztuczne
Na wolności żaby są prawie wyłącznie mięsożerne. W hodowli często pojawia się pytanie, czy można podawać im inne rodzaje jedzenia.
Czy żaby jedzą owoce lub warzywa?
Żaby to drapieżniki, których układ pokarmowy najlepiej radzi sobie z białkiem zwierzęcym. Teoretycznie mogą zjeść kawałek owocu czy warzywa, ale nie jest to dla nich naturalny pokarm. Po takie źródła energii sięgają tylko w skrajnych sytuacjach, gdy nie ma innej opcji, najchętniej po miękkie owoce leśne.
W hodowli nie wolno podawać żabom owoców, warzyw ani resztek z ludzkiego stołu. Ich organizm nie jest przystosowany do takiego jedzenia, co może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych.
Pokarm przygotowany dla żab hodowlanych
W hodowli dieta żab powinna jak najbardziej przypominać tę naturalną. Podstawę stanowią żywe owady:
- świerszcze, karaczany, szarańcza, koniki polne,
- muszki owocowe,
- larwy mącznika młynarka, drewnojady.
Można je kupić w sklepach zoologicznych lub hodować samemu. Owady muszą być zdrowe i nie mogą pochodzić z terenów skażonych. Przed podaniem warto je karmić wartościowym pokarmem („gut loading”), by stały się bardziej odżywcze.
Dużym gatunkom można dodać do diety:
- myszy (martwe lub mrożone),
- jednodniowe pisklęta,
- mięso ryb słodkowodnych.
Nie wolno podawać żabom żywności przetworzonej, słonej, słodkiej ani owadów z bardzo twardym pancerzem, kłującymi włoskami czy żądłem.
Witaminy, minerały i suplementacja w diecie żab
Dobrze karmiona żaba potrzebuje nie tylko odpowiednich ofiar, ale też witamin i minerałów, zwłaszcza w hodowli.
Czy żaby potrzebują dodatkowej suplementacji?
Tak. W naturze dostają wiele różnych składników odżywczych z różnych ofiar. W domowych warunkach dieta zwykle opiera się na kilku gatunkach owadów, dlatego dodatki witaminowo-mineralne są bardzo ważne. Braki w tych składnikach szybko odbijają się na zdrowiu żaby i mogą prowadzić do chorób oraz zaburzeń rozwoju.
Żaby mają duże zapotrzebowanie na wapń i łatwo u nich dochodzi do chorób kości (osteomalacja, krzywica). Trzeba dbać o:
- odpowiednią ilość wapnia,
- właściwą proporcję wapnia do fosforu (u owadów jest często odwrotna, więc konieczne są poprawki),
- odpowiednią ilość jodu (bez niego kijanki nie przeobrażą się prawidłowo),
- dostarczenie witaminy A wraz z nienasyconymi kwasami tłuszczowymi, bo płazy same jej nie wytwarzają.
Do suplementacji stosuje się preparaty firm specjalizujących się w terrarystyce. Jakość takich produktów ma duże znaczenie. Pokarm warto wzbogacać na dwa sposoby:
- „od środka” – karmiąc owady specjalnymi mieszankami,
- „z zewnątrz” – posypując owady preparatem tuż przed podaniem żabie.
Zasady żywienia żab hodowlanych
Trzymanie żab w domu wymaga odpowiedniego planu żywienia. Ważne jest zarówno to, co podajemy, jak i to, jak często to robimy.
Jak często karmić żabę?
Częstotliwość karmienia zależy od gatunku, wieku, wielkości i poziomu aktywności zwierzęcia:
- Młode żaby – mają ogromny apetyt i można je karmić codziennie, ale w rozsądnych ilościach, aby nie rosły zbyt szybko.
- Małe gatunki dorosłe – zwykle również jedzą codziennie, ale mniejsze porcje.
- Dorosłe średnie i duże żaby – zazwyczaj karmi się 2-3 razy w tygodniu. U bardzo dużych gatunków, np. żaby rogatej, wystarczy raz w tygodniu podać jedną mysz lub rybę słodkowodną.
Zbyt częste i obfite karmienie dorosłych żab prowadzi do otłuszczenia, co obniża komfort życia i skraca jego długość.
Pora karmienia dopasowujemy do trybu aktywności danego gatunku:
- gatunki nocne – karmimy po zmroku,
- gatunki dzienne – karmimy o świcie lub w ciągu dnia.
Czym nie wolno karmić żab?
Istnieje wiele produktów i owadów, których nie należy podawać żabom. Należą do nich przede wszystkim:
- owady z bardzo twardym pancerzem, który może uszkodzić paszczę,
- owady z kłującymi włoskami,
- owady żądlące,
- owady z terenów opryskiwanych lub silnie zanieczyszczonych (pobocza dróg, okolice fabryk),
- produkty przetworzone, solone, słodkie,
- gotowane mięso.
Główne źródło białka dla żab powinny stanowić owady oraz niewielkie ssaki w formie jak najbardziej zbliżonej do naturalnej. Niezjedzone resztki i martwe owady trzeba szybko usuwać z terrarium, ponieważ rozkładający się pokarm pogarsza warunki higieniczne i może szkodzić zdrowiu żaby.
Sezonowe zmiany w diecie żab
Dieta żab zmienia się w ciągu roku. Te zmiany pomagają im przetrwać zimę i przygotować się do okresu rozrodu.
Jak zmienia się dieta żab w zależności od pory roku?
Wiosną, tuż po wybudzeniu z hibernacji, żaby intensywnie szukają jedzenia, by odbudować zapasy energii. Żerują wtedy na:
- wczesnych owadach,
- pająkach wychodzących z zimowych kryjówek,
- dżdżownicach zbliżających się do powierzchni gleby.
To czas, kiedy muszą szybko nabrać sił przed godami.
Latem dostępność pokarmu jest największa. Żaby mają wtedy do wyboru szeroką gamę ofiar:
- muchy, komary, ćmy,
- chrząszcze, koniki polne, motyle,
- wiele innych bezkręgowców.
Duża ilość jedzenia pozwala im utrzymać dobrą kondycję.
Jesienią, przed zimowaniem, żaby znowu mocno zwiększają intensywność żerowania. Gromadzą zapasy tłuszczu, które posłużą im jako źródło energii podczas zimowego spoczynku. Skupiają się wtedy na bardziej kalorycznych ofiarach – większych owadach i dżdżownicach. Ilość zgromadzonego tłuszczu ma duże znaczenie dla przetrwania zimy, zwłaszcza u gatunków zimujących na dnie zbiorników lub zakopanych w ziemi.
